คู่มือขอใบอนุญาตทุบตึก (แบบ อ.1) ปี 2569: เอกสาร ขั้นตอน และวิศวกรรับรอง น.4

การรื้อถอนอาคารในประเทศไทยอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 (และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม) โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อควบคุมความปลอดภัยของประชาชน ป้องกันอันตรายจากโครงสร้างพังถล่ม ลดมลพิษทางเสียงและฝุ่นละออง PM2.5 รวมถึงป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับสิ่งปลูกสร้างและบ้านข้างเคียง

ใบอนุญาตทุบตึก มีชื่อเรียกทางราชการว่า "ใบอนุญาตรื้อถอนอาคาร (แบบ อ.1)" ซึ่งออกโดยเจ้าพนักงานท้องถิ่น เช่น สำนักงานเขต (กทม.), เทศบาลนคร/เทศบาลเมือง/เทศบาลตำบล, หรือองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ในแต่ละพื้นที่

ตามกฎกระทรวง ไม่ใช่อาคารทุกหลังที่จะต้องขออนุญาต แต่หากเข้าเกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่งดังต่อไปนี้ ถือว่าต้องขอใบอนุญาต อ.1 อย่างเคร่งครัด:

• อาคารที่มีความสูงเกิน 3 ชั้นขึ้นไป หรือสูงเกิน 15 เมตร
• อาคารที่อยู่ห่างจากอาคารอื่นหรือที่สาธารณะน้อยกว่าความสูงของอาคารนั้น (เช่น ตึกแถว, ทาวน์เฮาส์, บ้านจัดสรรที่มีรั้วติดกัน)
• อาคารที่มีโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก โครงสร้างเหล็กรูปพรรณ หรือสะพาน/สิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่
• การรื้อถอนที่มีการใช้เครื่องจักรหนัก เช่น รถแบคโฮติดหัวเจาะ หรือมีการตั้งนั่งร้านบนทางสาธารณะ

การเตรียมเอกสารให้ครบถ้วนจะช่วยให้เจ้าหน้าที่พิจารณาอนุมัติได้ไวภายใน 15-30 วัน โดยเอกสารสำคัญประกอบด้วย:

• สำเนาบัตรประชาชน และสำเนาทะเบียนบ้าน ของเจ้าของอาคาร/ที่ดิน
• สำเนาโฉนดที่ดิน ขนาดเท่าตัวจริงทุกหน้า (หากติดจำนองต้องมีหนังสือยินยอมจากธนาคาร)
• หนังสือยินยอมจากเจ้าของที่ดิน (กรณีผู้ขออนุญาตไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดิน)
• แบบแปลนและแผนผังบริเวณอาคารที่จะรื้อถอน แสดงระยะห่างจากแนวเขตที่ดินและบ้านข้างเคียง
• แผนการป้องกันความปลอดภัย (แนวสแลนกันฝุ่น, การติดตั้งสเปรย์ละอองน้ำ, แผนการขนย้ายเศษปูน)

สำหรับอาคารพาณิชย์ โรงงาน หรือสิ่งปลูกสร้างที่มีความเสี่ยง กฎหมายกำหนดให้ต้องมี "ผู้ควบคุมงานรื้อถอน" ซึ่งเป็นวิศวกรโยธาที่ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพจากสภาวิศวกร โดยวิศวกรจะต้องจัดทำเอกสารดังนี้:

• หนังสือแสดงความยินยอมและรับรองของผู้ควบคุมงาน (แบบ น.4)
• สำเนาใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม (กว.) ที่ยังไม่หมดอายุ
• รายการคำนวณและขั้นตอนการรื้อถอนอย่างปลอดภัย (Demolition Method Statement) ระบุทิศทางการล้มของโครงสร้าง และจุดติดตั้งค้ำยันชั่วคราว

ขั้นตอนที่ 1: ตรวจสอบกรรมสิทธิ์ที่ดินและจัดเตรียมเอกสารข้างต้นให้ครบถ้วน
ขั้นตอนที่ 2: วิศวกรเข้าสำรวจหน้างานจริง ออกแบบขั้นตอนการรื้อถอน และเซ็นรับรองแบบ น.4
ขั้นตอนที่ 3: ยื่นคำขอแบบ ข.1 (คำขอรับใบอนุญาตรื้อถอนอาคาร) ต่อฝ่ายโยธา เทศบาล หรือสำนักงานเขต
ขั้นตอนที่ 4: นายช่างโยธาเทศบาล/เขต นัดตรวจสถานที่จริงและตรวจสอบความปลอดภัยข้างเคียง
ขั้นตอนที่ 5: ชำระค่าธรรมเนียมใบอนุญาต และรับหนังสือ "ใบอนุญาตรื้อถอนอาคาร (แบบ อ.1)"
ขั้นตอนที่ 6: ติดตั้งป้ายแสดงการได้รับอนุญาตและเริ่มงานรื้อถอนตามแผนงาน

หากดำเนินการรื้อถอนอาคารโดยไม่ได้รับใบอนุญาต อ.1 หรือไม่แจ้งตามมาตรา 39 ทวิ มีบทลงโทษตาม พ.ร.บ. ควบคุมอาคาร ดังนี้:

• โทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• โทษปรับรายวันอีกวันละไม่เกิน 10,000 บาท ตลอดเวลาที่ยังไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง
• เจ้าพนักงานมีอำนาจสั่ง ระงับการรื้อถอนทันที (แบบ ค.3) ทำให้โครงการล่าช้า และเสียค่าใช้จ่ายเครื่องจักรที่ต้องจอดรอโดยเปล่าประโยชน์